ایران به دلیل تنوع اقلیمی (کوهستان، بیابان، جنگل، تالاب و دریا) یکی از غنیترین کشورهای منطقه از نظر تنوع جانوری است. در این تحقیق، حیوانات بومی ایران بهصورت دستهبندیشده معرفی میشوند.
1.پستانداران بومی ایران
🦁 گوشتخواران
یوز آسیایی سریعترین پستاندار ایران است و فقط تعداد بسیار کمی از آن در طبیعت باقی مانده است.
این گونه بهشدت در خطر انقراض است و بیشتر در مناطق بیابانی و نیمهبیابانی ایران زندگی میکند.
خرس قهوهای:
خرس قهوهای بزرگترین گوشتخوار خشکی ایران است و بیشتر در مناطق کوهستانی و جنگلی زندگی میکند.
همهچیزخوار است و نقش مهمی در تعادل اکوسیستم دارد.
🦌علف خواران
گوزن زرد ایرانی
گوزن زرد ایرانی: پستانداری نادر و بومی ایران است که بیشتر در مناطق حفاظتشده خوزستان و ایلام نگهداری میشود. به دلیل تخریب زیستگاه و شکار، در خطر انقراض قرار دارد و تحت حفاظت شدید است.
قوچ و میش
قوچ و میش: قوچ (نر) و میش (ماده) از گوسفند وحشی ایران هستند که در مناطق کوهستانی و صخرهای زندگی میکنند. با چرای طبیعی به تعادل پوشش گیاهی کمک میکنند و از گونههای مهم حیاتوحش کشور محسوب میشوند.
خارپشت ایرانی
خارپشت ایرانی: پستانداری کوچک و شبفعال است که با خارهای بدنش از خود دفاع میکند. با تغذیه از حشرات و آفات، نقش مهمی در کنترل طبیعی جمعیت آنها دارد.
2. پرندگان بومی و مهاجر ایران
ایران زیستگاه بیش از ۵۵۰ گونه پرنده است.
کرکس ریش دار(هما)
مرغ استخوانخوار یا کرکس ریشدار، گونهای پرندهٔ شکاری لاشهخوار بزرگجثه از تیرهٔ بازان و راستهٔ بازسانان است که در کوههای مرتفع آفریقا، جنوب اروپا و آسیا از جمله مناطقی از ایران همچون ذخیرهگاه زیستکرهٔ گنو، منطقهٔ حفاظتشدهٔ بوزین و مرهخیل و ارتفاعات چالدران در شمال استان آدربایجان غربی زندگی میکند.
🦆 پرندگان آبزی
فلامینگو
فلامینگو: پرندهای آبزی با پاها و گردن بلند است که در تالابها و دریاچههای شور زندگی میکند. با تغذیه از جلبکها و ریزجانداران آبزی به پاکسازی آب و تعادل اکوسیستم کمک میکند.
قوی گنگ
قوی گنگ: پرندهای بزرگ و سفیدرنگ با گردن بلند است که در تالابها و دریاچههای آب شیرین زندگی میکند. پرندهای آرام و حمایتگر است و از گیاهان آبزی تغذیه میکند.
اردک سرسبز
اردک سرسبز: پرندهای آبزی با سر سبز براق (در نرها) که در تالابها، رودخانهها و دریاچهها زندگی میکند. از گیاهان آبزی و حشرات تغذیه کرده و نقش مهمی در تعادل زیستی تالابها دارد.
🐦پرندگان بومی شاخص
زاغ بور
زاغ بور: پرندهای بومی ایران است که فقط در مناطق بیابانی فلات مرکزی (مثل سمنان و یزد) زندگی میکند و در جای دیگری از دنیا یافت نمیشود. بهصورت گروهی روی زمین حرکت میکند و با خوردن حشرات و دانهها به کنترل آفات و پراکنش بذر در بیابان کمک میکند.
3. خزندگان و دوزیستان
🐍 خزندگان
افعی دماوندی
افعی دماوندی: مار سمی و کمیاب بومی دامنههای کوه دماوند است که در مناطق سرد و کوهستانی زندگی میکند. زهر آن خطرناک است اما بهطور طبیعی با شکار جوندگان به کنترل جمعیت آنها و تعادل اکوسیستم کمک میکند.
مار جعفری
مار جعفری: مار سمی و نسبتاً بزرگ مناطق گرم و خشک ایران است که بیشتر در بیابانها و دشتها زندگی میکند. با شکار جوندگان و خزندگان کوچک به کنترل جمعیت آنها کمک میکند، اما نیش آن برای انسان بسیار خطرناک است.
لاکپشت مهمیزدار ایرانی
لاکپشت مهمیزدار (Testudo horsfieldii): لاکپشت کوچک و خشکیزی بومی بیابانها و مناطق نیمهخشک ایران است. گیاهخوار بوده و با خوردن بوتهها و علفها به کنترل پوشش گیاهی و حفظ تعادل اکوسیستم کمک میکند.
🐸 دوزیستان
سمندر لرستانی (اندِمیک و بسیار نادر)
سمندر لرستانی: دوزیستی کمیاب و بومی زاگرس مرکزی است که بیشتر در چشمهها و آبهای زلال کوهستانی زندگی میکند. پوستش برای تنفس جزئی اکسیژن آب نقش دارد و بهعنوان شاخص سلامت محیط زیست محسوب میشود.
قورباغه مردابی
قورباغه مردابی: دوزیستی بومی ایران که در مردابها، تالابها و شالیزارها زندگی میکند. با خوردن حشرات و لاروها به کنترل آفات کمک میکند و نقش مهمی در چرخه غذایی آبزیان دارد.
4. آبزیان (دریاها و آبهای داخلی)
🐟 ماهیان
کپور ایرانی
کپور ایرانی: ماهی آب شیرین بومی رودخانهها و تالابهای ایران است که هم در طبیعت و هم در پرورشگاهها یافت میشود. گیاهخوار و همهچیزخوار بوده و منبع غذایی مهم برای انسان و سایر حیوانات آبزی است.
ماهی سفید خزر
ماهی سفید خزر: ماهی استخوانی آبهای شیرین و دریای خزر است که جزو گونههای اقتصادی و تجاری مهم بهشمار میرود. گوشت باکیفیت و ارزش غذایی بالایی دارد و بخشی از زنجیره غذایی طبیعی دریا محسوب میشود.
تاس ماهی ایرانی
تاسماهی ایرانی (Acipenser persicus): از قدیمیترین و کمیابترین ماهیان جهان و بومی دریای خزر است. منبع اصلی خاویار با ارزش اقتصادی بالا بوده و به دلیل صید بیرویه و تخریب زیستگاه در خطر انقراض قرار دارد.
🐬 پستانداران دریایی
دلفین بینیبطری خلیج فارس
دلفین بینیبطری خلیج فارس: پستاندار دریایی باهوش و اجتماعی که در آبهای گرم خلیج فارس زندگی میکند. شکارچی ماهیان و بیمهرگان است و حضور آن نشانه سلامت اکوسیستم دریایی است.
نهنگ گوژپشت (بهندرت در جنوب ایران)
نهنگ گوژپشت: نهنگی بزرگ با پشت قوزدار و دم گسترده که در آبهای اقیانوسی و دریایی زندگی میکند. بیشتر از پلانکتون و کوچکجثهها تغذیه میکند و مهاجرتهای طولانی برای تغذیه و تولیدمثل دارد.
